De beschrijving van onze reis zoals gepubliceerd in WhiskyPassion nummer 2, 2011, blz.26 e.v.
Union Distillery: whisky op het ritme van de samba
Terwijl tientallen centimeters sneeuw de Lage Landen zo goed als lamleggen, landt onze vlucht van Belo Horizonte (waar het zowat 38 graden was) in Porto Alegre, waar het kwik toch ook nog 27 graden aangeeft. Onze bestemming: de Union Distillery Malt Whisky do Brasil in Veranopolis. Kerstmis onder een stralende zon en staalblauwe hemel: het leven van een Whisky Passion reporter kan hard zijn… .
“Veranopolis, Terra de Longevidade” staat er op het monument te lezen, wanneer we het stadje in het zuiden van Brazilië binnen rijden. Zou het kunnen dat dit te maken heeft met het feit dat hier de enige distilleerderij op Braziliaanse bodem staat, die single malt whisky produceert? Wat er ook van weze: wanneer de wagen halt houdt voor de deuren van de distilleerderij worden we op die typisch Braziliaanse, warme manier verwelkomd door Luciano Borsato, de manager van de Union distilleerderij. Borsato…de naam klinkt ons verdacht Italiaans in de oren, en dat mag niet verbazen: het zuiden van Brazilië telt heel wat inwoners van Italiaanse en Duitse afkomst die zich daar in het begin van de twintigste eeuw hebben gevestigd. Die Italianen brachten niet enkel hun taal en naam mee naar Zuid-Amerika, maar ook hun voorliefde voor lekkere wijn.
Wereldwhisky
Zo begon de União Monthanesa de Industrias, zoals de firma eerst heette, in 1948 met het maken van wijn en afgeleide producten. In 1972 werd voor het eerst ook whisky gedestilleerd, en twee jaar later veranderde de naam in het huidige Union Distillery. Het is in die eerste jaren wat zoeken en behelpen voor de firma, tot in 1986 een contract voor technische ondersteuning wordt afgesloten met niemand minder dan de Bowmore distilleerderij.
Borsato is terecht trots op zijn whisky die, zo stelt hij, enkel met de beste grondstoffen wordt geproduceerd: helder water uit de bergen van Rio Grande do Sul, turf uit Schotland, en gemoute gerst uit…jawel: België. Als er één whisky het predicaat ‘wereldwhisky’ verdient, zal het deze wel zijn!
We worden al snel meegetroond op een rondleiding door de distilleerderij, waar mijn Braziliaanse wederhelft gelukkig als tolk kan figureren. We no speak Americano was niet enkel een zomerhit op de radio.
Eerste halte is de mashroom, waar enkele arbeiders druk bezig zijn om met grote spanen in de stalen mash tuns te roeren. Handenarbeid die je in Schotland nog zelden ziet.
De stillroom van de distilleerderij is bepaald indrukwekkend te noemen. Een dozijn stills staat netjes op een rij, met klassieke wormtubs om het destillaat te laten condenseren. Een spirit safe is er niet: strenge excise men blijken een Europees privilege (nou ja) te zijn. De new make komt gewoon uit een kraantje gelopen, dat manueel dient omgezet te worden om de middle cut te scheiden van foreshots en feints.
Voorlopig zijn het nog stills van Braziliaanse makelij, zo legt Borsato ons uit; maar binnenkort worden ze vervangen door stills die gemaakt worden door de gekende firma Forsyth uit Rothes. “Een Schotse vertegenwoordiger van Forsyth was onlangs nog op bezoek in de distilleerderij”, lacht Borsato. “Nog nooit een man gezien die op één dag tijd zoveel whisky naar binnen kon werken!”
De nieuwe stills passen in de verhuisplannen voor de distilleerderij. Na meer dan 60 jaar zal Union Distillery Veranopolis verlaten, om zich enkele tientallen kilometer verder te vestigen in Bento Gonçalves, het epicentrum van de Braziliaanse wijnindustrie. “We liggen er dichter bij de haven van Porto Alegre, het is een boomend toeristisch gebied, en we hebben er de ideale ruimte” verklaart salesmanager Volnei Trintinaglia ons. De distilleerderij komt er op het domein van wijnbouwer Cordelier, die nu al een deel van de whisky afneemt om er de blends Barrilete, Old Master en O Monge mee te maken. De blends kunnen ons maar matig bekoren, maar de spumante – de schuimwijn – van Cordelier moet alvast niet onder doen voor de betere Franse champagnes.
Onderweg naar de warehouse komen we voorbij een afdak waar een tiental kleine koperen stills ligt te rusten. Zo klein…dienen die ook om whisky te maken? Volnei lost het mysterie snel op: “Op een andere locatie produceren we ook kwaliteitsvolle, ambachtelijke cachaça. De cachaça die jullie in Europa kennen is vaak een industrieel product, maar wij destilleren die zoals het hoort in kleine koperen stills. Die gaat dan, net zoals onze whisky, voor enkele jaren op eikenhouten vaten. Onze cachaça is niet zozeer bedoeld om de door jullie in Europa welgekende caipirinha en mojito te maken, maar om puur te drinken, net zoals whisky.”
Zoet !
In de warehouses zelf liggen de ex-bourbonvaten hoog opgestapeld. Alleen maar ex-bourbonvaten voorlopig, aan finishen wordt er niet gedaan. Maar er ligt intussen wel twee jaar oude stevig geturfde whisky te rijpen. De whisky van de distilleerderij die niet aan blenders wordt verkocht, wordt als single malt gebotteld na zowat vijf jaar rijping. Opmerkelijk: sommige whisky gaat tegen 38% alcohol in de fles. Hadden wij niet altijd geleerd dat dit minstens 40 % moest zijn om over whisky te mogen spreken? “Hier is dat anders” zegt Luciano Borsato. “Whisky moet hier minstens 36% alcohol hebben, en in tegenstelling tot jullie gekende Schotse whisky is er hier ook een maximumgrens van 54 %”
Het valt ons op dat de vaten hier verdomd dicht bij elkaar liggen opgestapeld. Dat moet toch een hels karwij zijn om die vaten er uit te halen om te bottelen? Maar de Braziliaan met Italiaanse naam stelt ons gerust: “Wij laten de vaten gewoon liggen. Willen we er één bottelen, dan pompen we dat vat eerst ter plaatse over in een ander, leeg vat, om het dan te bottelen of te verkopen.” Het lijkt ons een merkwaardige manier van werken, maar ruimtebesparend is het vast en zeker.
Na de rondleiding nemen Luciano en Volnei ons mee naar de tastingroom; een smaakvol ingerichte ruimte die in geen enkele Schotse distilleerderij zou misstaan. Vooraleer ons aan de whisky te begeven, krijgen we een indrukwekkende reeks cachaças ingeschonken. Zelfs Marcela, nochtans zelf een Braziliaanse, moet toegeven: dit is in niets te vergelijken met de cachaças die je in de winkel vindt. Zelfs de ongerijpte, witte cachaça – nochtans bedoeld om cocktails te maken – is ook puur hoogst drinkbaar. Maar vooral de oudere cachaças, gerijpt op eiken vaten en vaten van balsamohout, kunnen ons enorm bekoren.
Maar we zijn in de eerste plaats natuurlijk gekomen om na te gaan of die Brazilianen wel in staat zijn om degelijke whisky te maken. Beginnen doen we met de standaard Union Club, de officiële single malt botteling van de distilleerderij. Lekker en zacht, zonder al te veel complexen, glijdt deze whisky binnen. Is het omdat we in het land van de suikerrietvelden zitten, dat hij ons nogal zoet overkomt? Alleszins, qua drinkwhisky is hij voor ons alvast geslaagd voor zijn examen, zeker wanneer we rekening houden met zijn jonge leeftijd van amper 4-5 jaar oud.
Het volgende glas voor onze neus is heel andere koek: de new make op vatsterkte. Voor zover de zomerse temperaturen ons nog niet deden zweten, krijgen we het nu echt wel warm. Punchy en vol peper is eerder een understatement. Afsluiten doen we met een tweejarige spirit van wat ooit hun stevig geturfde whisky moet worden. Nou ja, stevig: het is geen Laphroaig of Octomore, maar de turf is alleszins meer dan present en combineert aardig met de zoeterige basissmaak van de Braziliaanse spirit.
Vooraleer afscheid te nemen van de sympathieke ploeg van de Union Distillery, doen we uiteraard nog snel de nodige aankopen. Voorlopig is de whisky en cachaça nog niet in Europa te verkrijgen (al zou daar blijkbaar heel snel verandering in kunnen komen), en een vooruitziend Whisky Passion reporter neemt natuurlijk steeds een lege koffer mee op reis...
ENGLISH TRANSLATION
Union Distillery: whisky to the rhythm of the samba
Whilst inches of snow are covering the Low Countries, our flight from Belo Horizonte (where it’s a warming 38 degrees) lands in Porto Alegre, where the mercury indicates a fine 27 degrees. Our destination: the Union Distillery Malt Whisky do Brasil in Veranopolis. Christmas under a bright sun and clear blue sky: the life of a Whisky Passion reporter can be hard.
“Veranopolis, Terra de Longevidade” it says on the monument, as we enter the city in the south of Brazil. Might this have to do with the fact that here lies the only distillery on Brazilian soil that produces single malt whisky?
When the car stops at the doors of the distillery, Union distillery manager Luciano Borsato welcomes us with that typical Brazilian warmth. Borsato…the name sounds rather Italian to us. And that’s no surprise: the south of Brazil is home to many people from German and Italian descendant, who settled here in the early 20th century. And those Italians did not only brought their language and names to South America, but also their passion for good wine.
World whisky
That’s how the União Monthanesa de Industrias started in 1948 with the production of wine. In 1972, whisky was added to the portfolio, and two years later the name changed in to the present Union Distillery. Those first years were merely a period of experimenting and searching, until in 1986 a contract was closed with the Bowmore Distillery, for technical support.
Borsato has good reasons to be proud of his whisky, that is only made with the best raw materials: clear water from the mountains of Rio Grande do Sul, peat from Scotland, and malted barley, partially from…Belgium. If there’s one whisky that deserves the label ‘world whisky’, it’s surely this one!
As we start a tour around the distillery, I’m glad my better half can be my interpreter. “We no speak Americo” wasn’t only a summerhit on the radio. First stop is the mashroom, where workers are busy with big wooden stirrers. Manual labor, not often to be seen anymore in Scotland.
The stillroom is rather impressive: a dozen stills aligned, all with classic wormtubs for condensation. A spirit safe is non-existing: the severe excises seem to be a European privilege (well, that is..). The new make comes straight from a tap, that has to be switched manual to separate middle cut from foreshots and feints.
Today, the stills are made in Brazil, says Borsato; but they soon will e replaced by stills from the well-known company Forsyth from Rothes. “A Scottish representative visited the distillery not so long ago” Borsato laughs. “Never seen a man capable of tasting that much whisky in one day”.
He new stills are part of the whole moving plan for the distillery. After more than 60 years, Union Distillery will leave Veranopolis, to settle in nearby Bento Gonçalves, the epicenter of Brazilian wine industry. “We’re closer to Porto Alegere’s harbor, it’s a booming touristic area, and we have all the space necessary there, explains salesmanager Volnei Trintinaglia. The distillery will be housed on the domain of winemaker Cordelier, who already uses our whisky to make the blends Barrilete, Old Master and O Monge. The blends don’t really impress us, but Cordeliers spumante can compete without any problem with the better French champagnes.
While going to the warehouses, we pass a shed that gives shelter to a dozen very small cupper stills. That small…are they also for making whisky? “On another location, we also produce top quality cachaça” Volnei says. The cachaça you know in Europe, often is an industrial product, but we distill it as it should be, in small stills. Then it goes for maturation in oak casks. Our cachaça isn’t only intended to mix in cocktails such as caipirinha and mojito, but is also intended to drink neat, just like a good whisky.
Sweet !
In the warehouses, the ex-bourbon casks are piled high. Only ex-bourbon casks at the moment, no finishing is done. But some two year old, peaty whisky is ageing as well. The whisky that’s not sold to blenders, is bottled as single malt after about 5 years of maturation. Strange: some of the whisky is bottled at a strength of 38 abv. Haven’t we always learned that whisky should be at least 40%? “Not in Brazil” Luciano says. “Here whisky should be at least 36%, and there’s even a maximum of 54%”.
It strikes us that the casks are stacked up very close to one another. Must be a hell of a job to get those casks out to bottle, no? But the Brazilian man with the Italian name explains: “We just leave the casks as they are. If we want to bottle, we just pump over the cask into another one.” To us, it seems like a strange way to work, but it surely saves a lot of space !
After the tour, Luciano and Volnei take us back to the tasting room: a very pleasant and beautiful room that can make some Scottish distilleries jealous. Before starting with the whiskies, we try an impressive series of cachaça. Even Marcela, Brazilian herself, must admit: these are in no way comparable with the cachaça we know back home. Even the white, un-aged cachaça, is highly drinkable without mixing. But especially the older ones, matured in oak and balsomo casks are very impressive indeed.
But we’re here, of course, to learn a bit more about their whisky. Are the Brazilians capable of making a fine dram? We start with the official single malt expression of the distillery: the Union Club. Nice and soft, not to complex, this whisky goes down very well. Is it because we’re in sugar cane country, that the whisky gives a bit of a sweet touch? Anyway..especially considering it’s young age, this whisky surely passes its first exam!
Next in line is something else: new make at cask strength. If the warm sun outside wasn’t enough, this dram surely makes us sweat. Punchy and pepper is an understatement! We finish with a two year old spirit of what one day will be their peaty whisky. Don’t expect peat as in Octomore or Laphroaig, but the peat is very present and balances very nicely with the sweet tones of the Brazilian spirit!
Before saying goodbye to the friendly crew of Union Distillery, we do some necessary shopping. For the time being, the whisky and cachaça is not yet available in Europe, but apparently that might change in the near future. And a Whisky Passion reporter of course never leaves home with an extra empty suitcase !
